Maandelijks archief: juli 2016

Het associatieve geheugen

Helaas genereert het associatieve geheugen ook voor het eigen gevoel overtuigende intuïties die onjuist zijn. Iedereen die de vorderingen van een getalenteerde jonge schaker heeft gevolgd, weet dat zijn kantoor huren amsterdam vaardigheid niet in één keer volwaardig tot stand komt, maar dat hij op zijn weg naar volmaaktheid met grote zelfverzekerdheid fouten zal maken. Bij de beoordeling van intuïtie van experts moet je altijd nagaan of ze een toereikende gelegenheid hebben gehad om de aanwijzingen te leren, zelfs in een regelmatige omgeving. In een minder regelmatige omgeving, die dus minder valide is, wordt een beroep kantoor huren schiphol gedaan op de heuristieken van beoordeling. Systeem 1 is vaak in staat moeilijke vragen snel te beantwoorden langs de weg van substitutie, door samenhang te scheppen waar deze niet bestaat. De vraag die beantwoord wordt, is dan niet de vraag die bedoeld werd, maar het antwoord komt snel en kan voldoende geloofwaardig zijn om door de slappe en zachtzinnige controle van Systeem 2 heen te glippen. Je wilt bijvoorbeeld de commerciële toekomst van een onderneming voorspellen, en je gelooft ook dat je dit beoordeelt, terwijl je beoordeling in feite wordt bepaald door kantoor huren rottrerdam je indrukken van de energie en competentie van de huidige leiders. Omdat substitutie zich automatisch voltrekt, ben je vaak niet op de hoogte van de oorsprong van een beoordeling die je (je Systeem 2) onderschrijft en aanneemt. Als het de enige beoordeling is die bij je opkomt, kan hij voor je gevoel niet te onderscheiden zijn van geldige beoordelingen die je met het vertrouwen van een expert maakt. Dit is de reden waarom subjectief vertrouwen geen goede aanwijzing is voor trefzekerheid: ook oordelen die de verkeerde vraag beantwoorden, kunnen met grote stelligheid worden uitgesproken. Nu kunt u zich afvragen waarom Gary Klein en ik niet direct op het idee kwamen om de intuïtie van een expert te evalueren door de regelma
22. Wanneer kunnen we ons verlaten op intuïties van experts? 257
tigheid van zijn omgeving en de leergeschiedenis van deze expert vast te stellen – los van het zelfvertrouwen van de expert. En wat we dachten dat het antwoord zou kunnen zijn. Dit zijn goede vragen omdat de omtrekken van de oplossing al vanaf het begin duidelijk waren. We wisten van meet af aan dat brandweercommandanten en pediatrische verpleegkundigen terecht zouden komen aan de kant van geldige intuïties en de specialismen die door Meehl kantoor huren utrecht onderzocht waren, aangevuld met beleggingsadviseurs en politieke commentators, aan de andere kant. Het is moeilijk te reconstrueren wat ons zoveel jaren bezighield, met zulke lange discussies, eindeloze uitwisselingen van concepten en honderden e-mails met onderhandelingen over woorden, en waarom we het meer dan eens bijna hadden opgegeven. Maar dit is wat er altijd gebeurt wanneer een project redelijk goed afloopt: wanneer je de voornaamste conclusie begrijpt, lijkt het dat die altijd al voor de hand had gelegen.

Wijdverbreide inconsistentie

Deze wijdverbreide inconsistentie is waarschijnlijk te wijten aan de sterke contextafhankelijkheid van Systeem r. We weten uit onderzoek naar priming (het sneller herkennen van, of reageren op een bepaalde stimulus als men deze eerder heeft waargenomen) dat niet-opgemerkte prikkels in onze omgeving een aanzienlijke invloed hebben op onze kantoor huren amsterdam gedachten en handelingen. Deze invloeden fluctueren van moment tot moment. Een koel briesje op een hete dag kan je net iets positiever en optimistischer maken over iets wat je op dat moment moet beoordelen. De kans dat een veroordeelde voorwaardelijk in vrijheid wordt gesteld, kan aanmerkelijk veranderen naarmate de tijd verstrijkt tussen opeenvolgende eetpauzes van het hof.6 Omdat je maar weinig directe kennis hebt van wat er in je hoofd omgaat, zul je nooit te weten komen dat je onder net iets andere kantoor huren schiphol omstandigheden tot een ander oordeel had kunnen komen of een andere beslissing had kunnen nemen. Formules hebben geen last van dergelijke problemen. Met dezelfde invoer leveren ze altijd hetzelfde antwoord op. Wanneer er sprake is van een zwakke voorspelbaarheid – wat in de meeste onderzoeken die door Meehl en zijn navolgers geanalyseerd zijn het geval is – wordt elke voorspellende validiteit door inconsistentie tenietgedaan. Dit onderzoek geeft aanleiding tot een verrassende conclusie: om voorspellende nauwkeurigheid te maximaliseren moeten uiteindelijke beslissingen aan formules worden overgelaten, vooral in omgevingen met een lage validiteit. Bij het toelatingsonderzoek voor medische scholen wordt de eindbeslissing bijvoorbeeld vaak genomen door faculteitsleden die de kandidaat hebben geïnterviewd. Het kantoor huren rottrerdam bewijsmateriaal is fragmentarisch maar er zijn goede gronden voor een gissing: wanneer de interviewers ook de eindbeslissing over de toelating nemen, zal de afname van een interview de nauwkeurigheid van de selectieprocedure waarschijnlijk verminderen. Omdat interviewers te sterk vertrouwen op hun intuïties, zijn ze geneigd te veel gewicht toe te kennen aan hun persoonlijke indrukken en te weinig gewicht aan andere informatiebronnen, met als gevolg dat de validiteit terugloopt.? In een vergelijkbare situatie beschikken de experts die de toekomstige kwaliteit van jonge wijn beoordelen, over een informatiebron die hun voorspelling eerder verslechtert dan verbetert: ze kunnen de wijn proeven. En daarnaast geldt natuurlijk ook dat zij, zelfs bij een goed begrip van de effecten van kantoor huren utrecht het weer op de wijnkwaliteit, niet in staat zullen zijn om de consistentie van een formule in stand te houden.

De kernboodschap

De kernboodschap van Built to Last en van andere boeken in hetzelfde genre is dat goede managementpraktijken kunnen worden vastgesteld en dat goede praktijken met goede resultaten beloond zullen worden. De vergelijking van bedrijven die meer of minder succesvol zijn geweest, is in kantoor huren amsterdam aanzienlijke mate een vergelijking tussen bedrijven die meer of minder geluk hebben gehad. Wanneer je het belang van toeval onderkent, zou je bijzonder argwanend moeten zijn wanneer er uit de vergelijking van succesvolle en minder succesvolle bedrijven zeer consistente patronen voortkomen. In de aanwezigheid van willekeur kunnen consistente patronen niet meer zijn dan drogbeelden. Omdat het toeval een belangrijke rol speelt, kan de kwaliteit van leiderschap en managementpraktijken niet betrouwbaar uit waarnemingen van succes worden afgeleid. En zelfs als je bij kantoor huren schiphol voorbaat met zekerheid wist dat een ceo over een briljante visie en een uitzonderlijke competentie beschikte, zou je nog steeds niet in staat zijn het succes van het bedrijf veel nauwkeuriger te voorspellen dan door een muntje op te gooien. 15 Over het geheel genomen liep de afstand op het punt van bedrijfsresultaten en rendement van aandelen tussen de meer en minder succesvolle bedrijven die Built to Last onderzocht, in de periode daarna bijna tot nul terug. Ook de gemiddelde rentabiliteit van de bedrijven die als excellent werden aangewezen in de bestseller In Search of Excellence van Tom Peters en Robert H. Waterman jr., liep in korte tijd scherp terug.16 En een kantoor huren rottrerdam onderzoek naar de jaarlijks door het tijdschrift Fortune gepubliceerde ranglijst van ‘Most Admired Companies’ heeft vastgesteld dat over een periode van twintig jaar de bedrijven met de laagste waardering een veel hoger rendement uit hun aandelenkapitaal binnenhaalden dan de meest bewonderde bedrijven. 17 U voelt zich waarschijnlijk in verleiding gebracht om oorzakelijke verklaringen voor deze waarnemingen te bedenken: misschien werden de succesvolle bedrijven zelfgenoegzaam en gingen de minder succesvolle bedrijven beter hun best doen. Maar dit is de verkeerde manier van denken over wat er gebeurde. De gemiddelde afstand móest wel teruglopen omdat de oorspronkelijke afstand in hoge mate op toeval berustte, en dit toeval droeg zowel bij aan kantoor huren utrecht het succes van de topbedrijven als aan de achterblijvende resultaten van de andere. We zijn dit statistische feit al eerder tegengekomen: het is de regressie naar het gemiddelde. 18

Afstemming van intensiteit

Afstemming van intensiteit leidt tot voorspellingen die net zo extreem zijn als de aanwijzingen waarop ze zijn gebaseerd, zodat mensen hetzelfde antwoord geven op twee zeer verschillende kantoor huren amsterdam vragen:
196 Deel Il – Heuristieken en biases
Wat is ]ulia’s percentielscore voor haar vroegtijdig ontwikkelde leesvermogens? Wat is ]ulia’s percentielscore kantoor huren schiphol voor haar gemiddelde tentamencijfer?
U weet inmiddels dat al deze processen onderdeel zijn van Systeem r. Ik heb ze hier als opeenvolging van stappen beschreven, maar activering in het associatieve geheugen werkt uiteraard anders. Zie het als een proces van zich verspreidende activeringen dat in gang is gezet door de aanwijzingen en de vraagstelling. Vervolgens gaat het proces zichzelf beïnvloeden en zal er uiteindelijk voor kantoor huren rottrerdam de meest samenhangende oplossing worden gekozen.
Amos en ik vroegen eens aan de deelnemers van een experiment om de beschrijvingen van acht eerstejaarsstudenten te beoordelen – beschrijvingen die (zo zeiden we) door een studieadviseur op basis van vraaggesprekken waren opgesteld. Elke beschrijving bestond uit vijf adjectieven, zoals in het volgende voorbeeld:
intelligent, vol zelfvertrouwen, belezen, hardwerkend, nieuwsgierig
We vroegen aan enkele kantoor huren utrecht deelnemers om twee vragen te beantwoorden:
Welke indruk van de academische kwaliteiten van de betreffende persoon krijg je door deze beschrijving?
Hoeveel beschrijvingen, als percentage uitgedrukt, zouden indrukwekkender kunnen zijn?

Een aangenaam gesprek

Enkele jaren geleden had ik een aangenaam gesprek met Ralph Hertwig, een verstokt criticaster van Linda en met wie ik nog heb samengewerkt
in een poging tot overeenstemming te komen. 4 Ik vroeg hem waarom hij en anderen zich uitsluitend flexplek huren amsterdam op de conjunctiefout richtten, zonder acht te slaan op onze andere, sterkere bewijzen. Hij glimlachte even en zei: ‘De conjunctiefout was interessanter.’ Hij voegde eraan toe dat het Lindavraagstuk zoveel aandacht had gekregen, dat we eigenlijk geen enkele reden tot klagen hadden.
‘Ze bedachten een flexplek huren schiphol zeer ingewikkeld scenario en noemden het zeer waarschijnlijk. Maar het is eigenlijk niet meer dan een aannemelijk verhaal.’
‘Ze hebben een goedkope attentie aan het dure product toegevoegd en het geheel zo minder aantrekkelijk gemaakt. Meer is minder, in dit geval.’
‘Hij bekeek het geval apart, in een enkele evaluatie. Systeem 1 bepaalde zijn antwoord. Als hij had kunnen vergelijken, had zijn Systeem 2 de kans gehad zijn antwoord bij te sturen.’
‘In de meeste gevallen maakt flexplek huren rotterdam een directe vergelijking mensen voorzichtiger en bedachtzamer. Maar niet altijd. Soms wordt logica verslagen door ingevingen, zelfs al lacht het juiste antwoord je toe.’
Denk eens na over het volgende scenario en onthoud uw intuïtieve antwoord op de vraag.
Een taxi raakte ’s nachts betrokken bij een ongeval en reed door. In de stad zijn twee taxibedrijven actief, Groen en Blauw. U krijgt de volgende informatie: • Van de taxi’s in de stad is 85 procent groen, 15 procent blauw. • Een getuige beweert een blauwe taxi te hebben zien wegrijden. De flexplek huren utrecht rechtbank toetste de betrouwbaarheid van de getuige in de omstandigheden die die nacht heersten en concludeerde dat de getuige in 80 procent van de gevallen de kleur van de taxi correct identificeerde, en in 20 procent niet.
Wat is de kans dat de bij het ongeluk betrokken taxi blauw was?

Een beperking in ons vermogen

Dit voorbeeld illustreert een beperking in ons vermogen om kleine risico’s in te schatten: we negeren ze eenvoudigweg of blazen ze buiten proportie op – er bestaat geen tussenweg.? Iedere ouder die wel eens is opgebleven voor een puberdochter die te laat thuiskwam van een feestje, zal dit gevoel wel herkennen. U weet dat er (waarschijnlijk) niets aan de hand is, maar de flexplek huren amsterdam beelden van rampspoed zijn nauwelijks uit uw gedachten te bannen. Volgens Slovic worden deze zorgen niet voldoende beïnvloed door de kans op slecht nieuws; u denkt aan de teller (het tragische verhaal dat u onlangs in de krant las) en niet aan de noemer. Sunstein gebruikt het begrip probability neg/eet (‘veronachtzaming van waarschijnlijkheid’) om dit patroon te beschrijven. De combinatie flexplek huren schiphol van probability neglect en de sociale mechanismen van beschikbaarheidscascades leidt uiteindelijk tot het sterk overdrijven van kleine bedreigingen, vaak met significante gevolgen. Vandaag de dag zijn terroristen de voornaamste bron van beschikbaarheidscascades. Met enkele afschrikwekkende uitzonderingen, zoals 9/u, is het aantal slachtoffers van terroristische aanslagen zeer klein in relatie tot andere doodsoorzaken. Zelfs in landen die dag in dag uit met terrorisme worden geconfronteerd, zoals Israël, komt het wekelijkse aantal slachtoffers niet in de buurt van het aantal flexplek huren rotterdam verkeersdoden. Het verschil ligt in de beschikbaarheid van de twee risico’s, het gemak en de frequentie waarmee ze in onze gedachten komen. Afschrikwekkende beelden, eindeloos herhaald in de media, zorgen ervoor dat iedereen gespannen raakt. Ik weet uit eigen ervaring dat het dan lastig is om kalm te blijven. Terrorisme appelleert direct aan Systeem r. Wat denk ik zelf nu van dit alles? Beschikbaarheidscascades zijn reëel en verstoren ontegenzeggelijk de prioriteiten in het toekennen van overheidsgelden. Cass Sunstein zou in deze gevallen op zoek gaan naar mechanismen die de beleidsmaker afschermen tegen de druk van de massa en zou de toekenning van middelen overlaten aan onafhankelijke experts, die alle risico’s en middelen kunnen overzien. Paul Siovic heeft minder vertrouwen in de experts, vertrouwt de grote massa iets méér flexplek huren utrecht dan Sunstein en meent dat het afschermen van experts zal leiden tot beleid dat door het grote publiek zal worden verworpen – een onmogelijke situatie in een democratie. Voor beide benaderingen is iets te zeggen.

Referentieniveaus gebruiken

Referentieniveaus gebruiken en misbruiken Het zou nu duidelijk moeten zijn dat referentie-effecten overal zijn, of ze nu worden veroorzaakt door priming of door onvoldoende aanpassing. De psychologische mechanismen die de effecten teweegbrengen, maken ons veel ontvankelijker voor suggestie dan we zouden willen. En uiteraard zijn er mensen die flexplek huren amsterdam bereid en in staat zijn misbruik te maken van deze ontvankelijkheid. Referentie-effecten kunnen bijvoorbeeld verklaren waarom arbitraire rantsoenering een effectief marketingmiddel is. Enkele jaren geleden werd het winkelend publiek in Sioux City te Iowa getrakteerd op een kortingsactie voor Campbell’s Soup, van ongeveer ro procent. Op sommige dagen werd er een bord neergezet met de tekst ‘Maximaal twaalf blikken per klant’, op andere dagen een bord met ‘Geen maximum aantal flexplek huren schiphol blikken!’8 Klanten kochten gemiddeld zeven blikken op dagen met een limiet, twee keer zoveel als op dagen zonder limiet. Referentie is hier echter niet de enige verklaring voor. Rantsoenering impliceert dat de blikken de winkel uit vliegen, zodat de klanten zich bijna gedwongen voelen een voorraad aan te leggen. We weten echter ook dat de vermelding van twaalf blikken een referentie-effect veroorzaakt, zelfs al werd deze waarde volstrekt willekeurig vastgesteld. Dezelfde strategie wordt gebruikt bij de verkoop van huizen, wanneer de verkopende partij een vraagprijs bepaalt. Zoals in zoveel flexplek huren rotterdam situaties biedt de eerste stap kunnen zetten een voordeel in onderhandelingen over een enkele kwestie – bijvoorbeeld wanneer alleen de verkoopprijs voor een huis moet worden bepaald. Zoals u misschien zelf hebt ondervonden toen u op de markt aan het afdingen was, heeft het eerste referentieniveau een sterke uitwerking. Toen ik nog lesgaf in onderhandelen, adviseerde ik mijn studenten om niet met een absurd tegenbod te komen als het openingsbod ook absurd was; dit creëert immers een kloof die lastig te overbruggen is. Het is beter om stampij te maken, de kamer uit te stormen (of hiermee te dreigen) en duidelijk te maken (voor uzelf en voor de andere partij) dat met een flexplek huren utrecht dergelijk bod op tafel verder onderhandelen weinig zin heeft.

De wet van de kleine getallen

De wet van de kleine getallen
Uit een onderzoek naar gevallen van nierkanker in de 3141 county’s van de Verenigde Staten kwam een opvallend patroon naar voren. De county’s waarin nierkanker het minst vaak voorkwam, waren voornamelijk ruraal en dunbevolkt, gesitueerd in de traditioneel republikeinse staten flexplek huren amsterdam in het middenwesten, zuiden en westen. Wat kunnen we hieruit concluderen? Uw hersenen zijn de afgelopen seconden zeer actief geweest, en dit kwam hoofdzakelijk door Systeem 2. U zocht uw geheugen af en formuleerde hypothesen. Enige inspanning was merkbaar: uw pupillen werden wijder en uw hartslag werd duidelijk hoger. Toch deed ook Systeem l mee: de werking van Systeem 2 is afhankelijk van door het associatieve geheugen aangedragen feiten en suggesties. Waarschijnlijk verwierp u de flexplek huren schiphol gedachte dat het republikeinse gedachtegoed nierkanker helpt voorkomen. Waarschijnlijk richtte u zich op het feit dat county’s met weinig gevallen van nierkanker voornamelijk ruraal zijn. De statistici Howard Wainer en Harris Zwerling, van wie ik dit voorbeeld heb overgenomen, zeiden hierover het volgende: ‘Het is niet moeilijk om te concluderen dat een laag aantal kankergevallen direct te wijten is aan het gezonde rurale leven – geen luchtvervuiling, geen watervervuiling en vers voedsel zonder kunstmatige flexplek huren rotterdam toevoegingen.’1 Klinkt allemaal heel logisch! Neem nu de county’s waarin nierkanker relatief het vaakst voorkwam. Deze county’s waren hoofdzakelijk ruraal, dunbevolkt en te vinden in de traditioneel republikeinse staten in het middenwesten, zuiden en westen. Wainer en Zwerling: ‘Het is niet moeilijk om te concluderen dat een hoog aantal kankergevallen direct te wijten is aan de armoede van het rurale flexplek huren utrecht leven – geen toegang tot goede gezondheidszorg, een vetrijk dieet, te veel alcohol, te veel roken.’ Iets klopt hier natuurlijk niet. Het rurale leven kan geen verklaring zijn voor zowel een hoog als laag aantal kankergevallen.

Vooringenomenheden

Uiteraard beschreef de advocaat van
de vakbond de arrestatie als poging tot intimidatie, terwijl de advocaat van de winkel stelde dat de inspectie flexplek huren amsterdam verstorend was en dat de manager passend had gehandeld. Sommige respondenten, de ‘jury’, kregen beide verhalen te horen. De advocaten hadden overigens geen aanvullende feiten te melden. De respondenten wisten hoe het onderzoek was opgezet. Degenen die de ene kant van het verhaal te horen kregen, konden flexplek huren schiphol zonder al te veel moeite de andere kant van het verhaal raden. Toch had de eenzijdige informatie die ze kregen veel invloed op hun uiteindelijke oordeel. Bovendien waren deze respondenten meer overtuigd van hun gelijk dan de respondenten die beide verhalen te horen kregen. Dit is precies wat je zou verwachten als het zelfvertrouwen van mensen wordt bepaald door de samenhang van het verhaal dat men op basis van de beschikbare informatie kan samenstellen. Het is de consistentie van de informatie flexplek huren rotterdam die een verhaal goed maakt, niet de volledigheid. Vaak zult u merken dat als u weinig weet, u alles beter in een samenhangend verhaal kunt inpassen. WYSIATI faciliteert de creatie van samenhang en de ervaring van het cognitieve gemak dat ons een bepaald feit als waar doet aannemen. Het verklaart waarom we snel kunnen denken en hoe we betekenis kunnen destilleren uit beperkte informatie in een complexe wereld. Vaak zal dit samenhangende verhaal de realiteit voldoende benaderen. Ik zal flexplek huren utrecht het concept van WYSIATI ook gebruiken om een lange en afwisselde lijst van vooringenomenheden en keuzen te verklaren, waaronder de volgende:

Positief gevoel, cognitief gemak

Positief gevoel, cognitief gemak en de indruk van samenhang hebben volgens wetenschappers een correlatief maar noodzakelijk causaal verband. Cognitief gemak en glimlachen vinden gelijktijdig plaats, maar leiden positieve gevoelens tot de indruk van samenhang? Het antwoord flexplek huren amsterdam op deze vraag is ja. Het bewijs hiervoor komt uit een slimme experimentele benadering die met de jaren steeds populairder is geworden. Sommige respondenten kregen een verhaal te horen dat een alternatieve interpretatie voor hun positieve gevoelens vormde: over de muziek die door de koptelefoon werd afgespeeld, werd verteld dat ‘deze de emotionele reactie van mensen beïnvloedt, zoals uit eerder flexplek huren schiphol onderzoek is gebleken.’25 Dit verhaal elimineert de indruk van samenhang volledig. De uitkomsten tonen aan dat de korte emotionele respons na het vertonen van drieeenheden (aangenaam als de drie-eenheid samenhangend is, onaangenaam als ze dat niet is) daadwerkelijk de basis voor de inschatting van samenhang vormt. Dit kan allemaal door Systeem 1 worden verwerkt. Emotionele schommelingen worden nu verwacht en omdat ze niet langer verrassend zijn, worden ze niet causaal aan de woorden verbonden. Dit is prikkelend psychologisch onderzoek, in de zin van de flexplek huren rotterdam gebruikte experimentele technieken en de uitkomsten, die zowel doortimmerd als verrassend zijn. We hebben de afgelopen jaren veel geleerd over de auto
78 Deel 1 -Twee systemen
matische werking van Systeem r. Veel van wat we nu weten, zou veertig of dertig jaar geleden nog onvoorstelbaar zijn geweest. Men had zich destijds niet kunnen voorstellen dat slecht leesbare lettertypes ons waardeoordeel beïnvloeden en de cognitieve prestaties verbeteren, of dat een emotionele reactie op het cognitieve gemak van drie woorden onze impressie van samenhang bepaalt. Psychologie heeft sindsdien reuzenstappen gezet.
Over cognitief gemak
‘Laten we zijn flexplek huren utrecht plannen niet verwerpen enkel en alleen omdat het lettertype zo lastig leesbaar is.’
‘Omdat het zo vaak herhaald is, zijn we geneigd het te geloven, maar laten we nog eventjes goed nadenken.’
‘Bekend maakt bemind. Ook dit is het mere exposure effect.’