Het glazen plafond

Gerelateerde afbeelding

Het glazen plafond van het geluk wordt geschraagd door twee dikke pilaren, een psychologische en een biologische. Op psychologisch niveau hangt geluk meer af van onze verwachtingen dan van objectieve omstandigheden. We worden niet tevreden door het leiden van een vreedzaam,
DE NIEUWE MENSELIJKE AGENDA
welvarend leven. We worden pas tevreden als de realiteit tegemoetkomt aan onze verwachtingen. Het slechte nieuws is dat onze verwachtingen de pan uit rijzen naarmate de omstandigheden verbeteren. Drastische verbeteringen van onze omstandigheden, zoals de mensheid de laatste decennia heeft meegemaakt, vertalen zich naar hogere verwachtingen en niet per se naar meer tevredenheid. Als we daar niets aan veranderen, zullen we met al onze toekomstige verworvenheden misschien net zo ontevreden blijven als altijd. Op biologisch niveau worden zowel onze verwachtingen als ons geluk bepaald door onze biochemie, en niet door onze economische, sociale of politieke situatie. Volgens Epicurus zijn we gelukkig als we prettige dingen voelen en vrij zijn van onprettige gevoelens. Jeremy Bentham zei iets vergelijkbaars, namelijk dat de natuur de heerschappij over de mens in handen van twee meesters heeft gelegd – genot en pijn – en dat die alles bepalen wat wij doen, zeggen en denken. Benthams opvolger John Stuart Mill verklaarde dat geluk puur en alleen bestaat uit genot en de afwezigheid van pijn, en dat er buiten genot en pijn geen goed en kantoor huren schiphol kwaad bestaat. Iedereen die goed en kwaad probeert af te leiden uit iets anders (zoals het woord van God of de nationale belangen) probeert je te misleiden en misleidt zichzelf misschien ook wel. 36 In de tijd van Epicurus was dit pure godslastering. In de tijd van Bentham en Mill was het radicaal en subversief. Maar nu, in het begin van de eenentwintigste eeuw, is het wetenschappelijke usance. Volgens de biowetenschappen zijn geluk en leed niets anders dan verschillende balansen van lichamelijke sensaties. We reageren nooit op gebeurtenissen in de buitenwereld, maar alleen op sensaties in ons eigen lichaam. Niemand lijdt omdat hij zijn baan kwijtraakt, omdat kantoor huren utrecht hij gescheiden is of omdat de regering een oorlog is begonnen. Het enige wat mensen ongelukkig maakt is een onprettig gevoel in hun eigen lichaam. Je baan kwijtraken kan absoluut een depressie veroorzaken, maar die depressie is weer een onprettige lichamelijke sensatie. Er zijn duizend dingen die ons boos kunnen maken, maar woede is nooit abstract. Woede wordt altijd ervaren als een verhit, gespannen gevoel in het lichaam en dat maakt het ook zo vervelend. We zeggen ook niet voor niets dat we ‘branden van woede’.